General recommendations (Polski) - ArchWiki

Jump to content

# General recommendations (Polski)

From ArchWiki

Powiązane artykuły

- Frequently asked questions (Polski)
- Installation guide (Polski)
- List of applications

Ten dokument to zbiór popularnych artykułów i przydatnych informacji o dodawaniu funkcjonalności do zainstalowanego systemu Arch. Zakłada się, że czytelnicy przeczytali i wykonali instrukcje zawarte w Installation guide (Polski) i zainstalowali podstawowy system. Zaznajomienie się z informacjami zawartymi w #Administracja systemem i #Zarządzanie pakietami jest niezbędne do zrozumienia innych sekcji tej strony i pozostałych stron na Wiki.

## Administracja systemem

Ta sekcja mówi o zadaniach administracyjnych i zarządzaniu systemem. Jeśli chcesz dowiedzieć więcej, odwiedź Core utilities i Category:System administration

### Użytkownicy i grupy

Na nowej instalacji posiadasz tylko konto super-użytkownika, lepiej znanego jako "root". Logowanie się jako root przez dłuższy okres czasu, może nawet odsłanianie go przez SSH, jest niebezpieczne. Zamiast tego, powinieneś stworzyć i używać do większości zadań nieuprzywilejowanego konta użytkownika, a konta root tylko do administracji systemem. Zobacz Users and groups żeby uzyskać więcej informacji o tym, jak utworzyć i skonfigurować nowe konto użytkownika.

Grupy i użytkownicy są mechanizmem kontroli dostępu; administratorzy mogą dostosować członkostwo i właściwości grup żeby przyznać lub odmówić użytkownikom i usługom dostępu do zasobów systemu. Przeczytaj Users and groups żeby uzyskać dodatkowe informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa.

### Podniesienie uprawnień

Komenda su (ang. substitute user) umożliwia przyjęcie tożsamości innego użytkownika systemu (najczęściej root'a) z poziomu zalogowanego użytkownika, natomiast komenda sudo (ang. substitute user do) tymczasowo podnosi uprawnienia dla pojedynczej komendy.

### Zarządzanie usługami

Arch Linux używa systemd jako procesu uruchamiającego. Jest on menadżerem systemu i usług dla Linuxa. Jeśli chcesz utrzymać swój system w dobrej kondycji, zalecane jest, aby poznać jego podstawy. Interakcje z systemd są wykonywane za pośrednictwem komendy systemctl. Przeczytaj systemd żeby uzyskać więcej informacji.

### Bieżąca konserwacja systemu

Arch jest systemem o częstych aktualizacjach i zmianach w pakietach, więc użytkownicy muszą poświęcić trochę czasu na konserwację systemu, aby poprawić jego działanie i zwiększyć jego wydajność.

Ważne jest także zadbanie o bezpieczeństwo systemu. Przeczytaj Security żeby dowiedzieć się jak zabezpieczyć swój system przed atakami.

## Zarządzanie pakietami

Ta sekcja zawiera pomocne informacje dotyczące zarządzania oprogramowaniem (pakietami). Odwiedź Frequently asked questions (Polski)#Zarządzanie pakietami i Category:Package management (Polski) aby dowiedzieć się więcej na ten temat.

Note: Należy prześledzić informacje o aktualizacjach pakietów, które wymagają interwencji użytkownika, zanim zostanie wszczęta aktualizacja. Zapisz się do tej listy mailingowej albo sprawdzaj stronę główną [1] przed każdą aktualizacją pakietów. Możesz też zasubskrybować ten kanał RSS albo śledzić @archlinux na Twitterze.

### pacman

pacman jest menedżerem pakietów w Arch Linux. Każdy użytkownik powinien zapoznać się z jego działaniem przed przystąpieniem do dalszej lektury artykułów na Wiki.

Przeczytaj pacman tips aby zapoznać się ze wskazówkami, jak usprawnić użytkowanie pacmana i zarządzanie pakietami w ogólności.

### Repozytoria

Zapoznaj się z działem o oficjalnych repozytoriach aby poznać szczegóły dotyczącego każdego z zarządzanych przez społeczność Arch repozytoriami.

Jeśli zainstalowałeś Arch Linux, ale masz zamiar używać aplikacji 32-bitowych, powinieneś włączyć repozytoria multilib.

Nieoficjalne repozytoria użytkowników zawierają listę innych repozytoriów nieoficjalnych, zarządzanych przez użytkowników.

### Serwery lustrzane

Odwiedź stronę Mirrors, aby w pełni wykorzystać potencjał serwerów lustrzanych i skonfigurować je w ten sposób, aby używać tych najszybszych i najświeższych. Jak wyjaśniono w artykule, zalecane jest aby śledzić stronę Mirror Status lub Mirror-Status aby pozyskać listę serwerów, które zostały ostatnio zsynchronizowane.

### Arch Build System

Ports to system początkowo używany przez dystrybucje BSD, składający się ze skryptów kompilacji, które znajdują się w systemie lokalnym. Mówiąc najprościej, każdy port zawiera skrypt w katalogu intuicyjnie nazwanym na podstawie instalowalnej aplikacji.

Drzewo ABS oferuje tę samą funkcjonalność, udostępniając skrypty budowania o nazwie PKGBUILD, które są zawierają informacje dotyczące danego oprogramowania; skróty integralności, adres URL projektu, wersję, licencje i instrukcje budowania. PKGBUILD są następnie analizowane przez makepkg, program generujący pakiety, którymi można łatwo zarządzać za pomocą pacmana.

Każda paczka w repozytoriach wraz z tymi znajdującymi się w AUR podlega kompilacji za pomocą „makepkg”.

### Arch User Repository

Podczas gdy drzewo ABS umożliwia tworzenie oprogramowania dostępnego w oficjalnych repozytoriach, Arch User Repository (AUR) jest odpowiednikiem pakietów udostępnianych przez użytkowników. Jest to nieoficjalne repozytorium skryptów kompilacji dostępnych przez interfejs sieciowy lub przez pomocnika AUR.

## Uruchamianie

Ta sekcja zawiera informacje dotyczące procesu rozruchu. Przegląd procesu rozruchu Arch można znaleźć w Arch boot process. Aby uzyskać więcej informacji, zobacz Category: Boot process.

### Automatyczne rozpoznawanie sprzętu

Sprzęt [domyślnie] powinien zostać automatyczne wykryty przez udev podczas procesu rozruchu. Poprawę czasu rozruchu można uzyskać wyłączając automatyczne ładowanie modułu i ręcznie określając wymagane moduły, jak opisano w Kernel module#Manual module handling. Ponadto Xorg powinien być w stanie automatycznie wykrywać wymagane sterowniki za pomocą udev, ale użytkownicy mogą również ręcznie skonfigurować serwer X.

### Mikrokod

Procesory mogą zawierać wadliwy kod [2], który jądro może poprawić, aktualizując mikrokod (ang. microcode) przy uruchomieniu systemu. Procesory Intel wymagają osobnego pakietu do tego celu. Szczegółowe informacje można znaleźć w Microcode.

### Ukrywanie komunikatów rozruchowych

Po zakończeniu rozruchu, ekran zostanie wyczyszczony i pojawi się monit z prośbą o zalogowanie, co uniemożliwi użytkownikom zbieranie informacji zwrotnych z procesu rozruchu. Zastosowanie wskazówek z artykułu Disable clearing of boot messages spowoduje pozostawienie informacji rozruchowych na ekranie.

### Aktywacja Num Lock

Num Lock to klawisz przełączania występujący w większości klawiatur. Aby aktywować przypisanie klawiszy numerycznych podczas uruchamiania, zapoznaj się z Activating numlock on bootup.

## Graficzny interfejs użytkownika

Ta sekcja zawiera wskazówki dla użytkowników, którzy chcą uruchamiać aplikacje graficzne w swoim systemie. Zobacz Category: X server, aby uzyskać dodatkowe informacje.

### Serwer wyświetlania

Xorg to publiczna, otwarta implementacja X Window System (zwykle X11 lub X). Jest niezbędny do uruchamiania aplikacji z graficznym interfejsem użytkownika (GUI), a większość użytkowników zapewne będzie chciała go zainstalować.

Wayland to nowy, alternatywny protokół wyświetlania i dostępna jest jego implementacja referencyjna Weston. Domyślnie z Wayland korzysta między innymi GNOME, choć serwer ten nie posiada jeszcze tak dobrego wsparcia jak Xorg i może powodować problemy na niektórych sprzętach.

### Sterowniki graficzne

Domyślny sterownik ekranu „vesa” będzie działał z większością kart graficznych, ale wydajność grafiki można znacznie poprawić i przede wszystkim wykorzystać wszystkie funkcje karty graficznej, instalując odpowiedni sterownik dla kart ATI, Intel lub NVIDIA.

### Środowiska pulpitu

Chociaż Xorg i Wayland stanowią podstawy do budowania środowiska graficznego, dodatkowe komponenty mogą być uznane za niezbędne, aby użytkownik w poczuł się w pełni komfortowo ze swoim systemem. Środowiska pulpitu, takie jak GNOME, KDE, LXDE i Xfce łączą w sobie szeroką gamę klientów serwera X, takich jak menedżer okien, panel, menedżer plików, emulator terminala, edytor tekstu, ikony i inne narzędzia. Użytkownicy o mniejszym doświadczeniu mogą chcieć zainstalować środowisko pulpitu, aby uzyskać dostęp do popularnych narzędzi i ułatwić korzystanie z komputera. Zobacz Category:Desktop environments, aby uzyskać dodatkowe informacje.

### Menedżery okien

Rozwinięte środowisko pulpitu zapewnia pełny i spójny graficzny interfejs użytkownika, ale zwykle zużywa znaczną ilość zasobów systemowych. Użytkownicy, którzy chcą zmaksymalizować wydajność lub w inny sposób uprościć swój system, mogą zdecydować się na instalację menedżera okien i dodatkowe narzędzia niezbędne do pracy z komputerem. Większość środowisk pulpitu umożliwia także korzystanie z menedżera okien alternatywnego wobec tego domyślnie dostarczanego ze środowiskiem. Dynamiczne, nakładalne i kafelkowe menedżery okien różnią się w obsłudze rozmieszczenia okien.

### Menedżer wyświetlania

Większość środowisk pulpitu zawiera menedżer wyświetlania do automatycznego uruchamiania środowiska graficznego i zarządzania logowaniami użytkowników. Użytkownicy nieposiadający środowiska graficznego mogą zainstalować je osobno. Możesz również bezpośrednio uruchomić serwer X co stanowi prostą alternatywę dla menedżera wyświetlania.

## Zarządzanie energią

Ta sekcja może być przydatna dla właścicieli laptopów lub użytkowników szukających w inny sposób kontroli nad zarządzaniem energią. Aby uzyskać więcej informacji, zobacz Category:Power management.

Zobacz Power management, aby uzyskać więcej informacji.

### Zdarzenia ACPI

Użytkownicy mogą skonfigurować sposób, w jaki system reaguje na zdarzenia ACPI, takie jak naciśnięcie przycisku zasilania lub zamknięcie pokrywy laptopa. Aby zapoznać się z nową (zalecaną) metodą zarządzania tymi zdarzeniami przy użyciu systemd, zobacz Zarządzanie energią za pomocą systemd. Aby zapoznać się ze starą metodą, zobacz acpid.

### Skalowanie procesora

Nowoczesne procesory mogą zmniejszyć częstotliwość i napięcie w celu zmniejszenia zużycia ciepła i energii. Mniej ciepła prowadzi do cichszej pracy systemu i przedłuża żywotność sprzętu. Aby uzyskać szczegółowe informacje, zobacz stronę CPU frequency scaling.

### Laptopy

Artykuły dotyczące komputerów przenośnych wraz z przewodnikami instalacji dla konkretnych modeli znajdują się w Category: Laptops. Aby uzyskać ogólny przegląd artykułów i zaleceń dotyczących laptopów, zobacz stronę Laptop.

### Wstrzymanie i hibernacja

Zobacz główny artykuł: Suspend and hibernate.

## Multimedia

Kategoria Multimedia zawiera dodatkowe informacje.

### Dźwięk

Dźwięk jest dostarczany przez sterowniki dźwięku dostarczane z jądrem:

- ALSA jest dołączony do jądra i jest zalecany, ponieważ zwykle działa on od razu (musi tylko zostać wyłączone wyciszenie).

- OSS jest realną alternatywą w sytuacji, gdy ALSA nie zadziała.

Użytkownicy mogą dodatkowo chcieć zainstalować i skonfigurować serwer dźwięku, taki jak PulseAudio. Aby zapoznać się z kwestiami dotyczącymi zaawansowanej konfiguracji dźwięku zapoznaj się ze stroną professional audio.

### Wtyczki przeglądarek

Aby uzyskać dostęp do niektórych treści internetowych, można zainstalować wtyczki przeglądarek, takie jak Adobe Acrobat Reader, Adobe Flash Player i Java.

### Kodeki

Kodeki są wykorzystywane przez aplikacje multimedialne do kodowania lub dekodowania strumieni audio lub wideo. Aby odtwarzać zakodowane strumienie, użytkownicy muszą upewnić się, że zainstalowano odpowiedni kodek.

## Sieć

Ta sekcja jest ograniczona do najprostszych ustawień sieciowych. Przejdź do Network configuration, aby uzyskać pełny przewodnik. Aby uzyskać więcej informacji, zobacz kategorię Category:Network.

### Synchronizacja zegara

Network Time Protocol (NTP) to protokół do synchronizacji zegarów systemów komputerowych w sieciach danych z przełączanymi pakietami i zmiennymi opóźnieniami. Aby zapoznać się z implementacjami tego protokołu, zobacz Time synchronization.

### Zabezpieczenia DNS

Aby zwiększyć bezpieczeństwo podczas przeglądania stron internetowych, płatności online, łączenia się z usługami SSH i podobnych zadań, rozważ użycie oprogramowania klienckiego DNSSEC, które może zatwierdzać podpisane rekordy DNS oraz DNSCrypt do szyfrowania ruchu DNS.

### Konfigurowanie zapory sieciowej

Zapora sieciowa (ang. firewall) może zapewnić dodatkową ochronę sieci w systemie Linux. Chociaż standardowe jądro Arch jest w stanie używać Netfilter oraz iptables, rozwiązanie to nie jest domyślnie włączone. Zdecydowanie zaleca się skonfigurowanie jakiejś formy zapory sieciowej. Zapoznaj się ze stroną Firewalls, aby wyszukać dostępne przewodniki.

### Udostępnianie zasobów (w tym plików)

Aby udostępnić pliki między komputerami w sieci, postępuj zgodnie z artykułami dotyczącymi NFS lub SSHFS.

Użyj Samba, aby dołączyć do sieci Windows. Aby skonfigurować urządzenie do korzystania z Active Directory, przeczytaj Active Directory integration.

Zobacz także Category:Network sharing.

## Urządzenia wejściowe

Ta sekcja zawiera popularne wskazówki dotyczące konfiguracji urządzeń wejściowych takich jak myszka i klawiatura. Aby uzyskać więcej informacji, zobacz Category:Input devices.

### Układy klawiatury

Klawiatury w języku innym niż angielski lub w inny sposób niestandardowe mogą nie działać domyślnie (tak jest z polskim układem klawiatury). Niezbędne kroki w celu skonfigurowania układu klawiszy są różne dla konsoli wirtualnej i Xorg. Skonfigurowanie polskiego układu klawiatury w konsoli zostało opisane w Przewodniku instalacyjnym. Więcej informacji na temat konfiguracji układu klawiatury w Xorg znajdziesz w: Keyboard configuration in Xorg.

### Przyciski myszki

Może się okazać, że w bardziej zaawansowanych lub nietypowych myszkach, nie wszystkie przyciski działają prawidłowo. Przydatne instrukcje można znaleźć w All Mouse Buttons Working.

### Płytki dotykowe (tzw. touchpady) w laptopach

Wiele laptopów korzysta z urządzeń wskazujących Synaptics lub ALPS zwanych płytkami dotykowymi (ang. touchpads). Niektóre płytki dotykowe używają sterownika wejściowego Synaptics (zob. Touchpad Synaptics).

### Urządzenia typu TrackPoint

Zobacz artykuł TrackPoint, aby skonfigurować urządzenie typu TrackPoint.

## Optymalizacja

Ta sekcja ma na celu podsumowanie poprawek, narzędzi i dostępnych opcji przydatnych w celu poprawy wydajności systemu i aplikacji.

### Benchmarking

Benchmarking to czynność polegająca na mierzeniu wydajności i porównywaniu wyników z wynikami innych systemów z pomocą ujednoliconej procedury.

### Zwiększanie wydajności

Artykuł Improving performance zawiera podsumowanie informacje dotyczących wydajności systemu Arch Linux.

### Dyski SSD

Artykuł Solid State Drives zawiera informacje dotyczące dysków półprzewodnikowych (SSD), w tym dotyczące ich konfiguracji celem zwiększenia żywotności.

## Usługi systemowe

Ta sekcja dotyczy tzw. demonów (ang. daemons) czyli usług systemowych. Więcej informacji można znaleźć w Category:Daemons.

### Indeksowanie plików i wyszukiwanie

Większość dystrybucji udostępnia polecenie `locate`, które służy wyszukiwaniu plików w systemie. Aby uzyskać tę funkcjonalność w Arch Linux, należy zainstalować mlocate. Po instalacji powinieneś uruchomić `updatedb`, aby zindeksować systemy plików.

### Poczta lokalna

Domyślna konfiguracja podstawowa nie zapewnia synchronizacji poczty. Aby skonfigurować „Postfix” do prostego dostarczania lokalnej skrzynki pocztowej, zobacz stronę Postfix. Inne opcje to SSMTP, msmtp i fdm.

### Drukowanie

CUPS to system drukowania open source opracowany przez Apple. Zobacz Category:Printers, aby zapoznać się z artykułami dotyczącymi konfiguracji drukarek.

## Wygląd

Ta sekcja zawiera informacje o tzw. wodotryskach (ang. eye candy), czyli funkcjach poprawiających wrażenia estetyczne. Aby uzyskać więcej informacji, zobacz Category:Eye candy.

### Czcionki

Ponieważ w podstawowym systemie Arch zawarte są jedynie nieskalowalne czcionki bitmap, aby poprawić wygląd systemu, możesz zainstalować czcionki TrueType. Pakiet ttf-dejavu zapewnia zestaw wysokiej jakości czcionek ogólnego zastosowania o dobrej obsłudze znaków Unicode.

Więcej informacji na ten temat można znaleźć w artykułach Fonts i Font configuration.

Jeśli spędzasz dużo czasu w wierszu poleceń (tj. bez uruchamiania serwera X), możesz zmienić czcionkę używaną w konsoli, aby zwiększyć czytelność tekstu. Zobacz stronę Linux console#Fonts.

### Motywy GTK i Qt

Duża część aplikacji z interfejsem graficznym dla systemów Linux oparta jest na zestawach narzędzi GTK+ lub Qt. Zapoznaj się z artykułem Uniform look for Qt and GTK applications, aby znaleźć sposoby na poprawę wyglądu zainstalowanych programów i dostosowanie ich do własnych upodobań.

## Ulepszenia konsoli

Ta sekcja dotyczy niewielkich modyfikacji, które ułatwiają korzystanie z konsoli. Aby uzyskać więcej informacji, zobacz Category:Shells.

### Aliasy

Aliasowanie polecenia lub jego grupy to sposób na zaoszczędzenie czasu podczas korzystania z konsoli. Jest to szczególnie pomocne w przypadku powtarzających się zadań, które nie wymagają znaczącej zmiany parametrów. Typowe aliasy oszczędzające czas można znaleźć w Bash#Aliases. Można je łatwo przenosić również do zsh.

### Alternatywne powłoki

Bash to powłoka instalowana domyślnie w systemie Arch. Nośnik instalacyjny używa jednak zsh z pakietem dodatkowym grml-zsh-config. Zobacz Command-line shell#List of shells, aby uzyskać więcej powłok.

### Dodatki Bash

Lista różnych ustawień Bash, w tym ustawień autouzupełniania, wyszukiwania historii i makr Readline, jest dostępna w Bash#Tips and tricks.

### Kolorowy tekst w konsoli

Zapoznaj się z działem Color output in console.

### Pliki skompresowane i archiwa

Pliki skompresowane lub archiwa są często spotykane w systemie GNU/Linux. Tar jest jednym z najczęściej używanych narzędzi do archiwizacji, a użytkownicy powinni zapoznać się z jego składnią (na przykład pakiety Arch Linuxa to po prostu archiwum xzip). Zobacz Bash/Functions any uzyskać dodatkowe informacje.

### Monit konsoli

Monit konsoli (PS1) można w dużym stopniu dostosować. Zobacz Bash/Prompt customization lub Zsh#Prompts, jeśli używasz odpowiednio Bash lub Zsh.

### Emacs shell

Emacs jest znany z oferowania opcji wykraczających poza zwykłą edycję tekstu, jedną z nich jest zastąpienie powłoki wiersza poleceń. Skorzystaj z Emacs#Colored output issues, aby uzyskać pomoc w naprawieniu kolorów w Emacs, w związku z włączeniem kolorowych znaków w konsoli.

### Obsługa myszy

Używanie myszy w konsoli np. do kopiowania i wklejania tekstu, może okazać się wygodniejsze niż tradycyjny tryb kopiowania w ekranie GNU. Szczegółowe instrukcje znajdują się w General purpose mouse.

### Zarządzanie sesją

Używając multiplekserów terminali, takich jak tmux lub GNU Screen, programy można uruchamiać w sesjach składających się z kart i paneli, które można dowolnie odłączać, więc gdy użytkownik zakończy emulator terminala, zakończy serwer X lub wyloguje się, programy powiązane z sesją będą działały w tle, dopóki serwer terminali multiplekserów będzie aktywny. Interakcja z programami wymaga przelogowania.

Category:

- Installation process (Polski)